PPI tăng, chiến tranh có thể kéo dài đến 2029 và lời hứa 5.000 USD của Tổng thống Trump

Giá dầu WTI đã vượt mốc 100 USD/thùng, trong khi dầu Brent tăng lên khoảng 108 USD/thùng. Đà tăng mạnh của năng lượng, dữ liệu lạm phát sản xuất cao hơn dự báo và những phát biểu trái chiều về cuộc chiến giữa Mỹ với Iran đang khiến nhà đầu tư ngày càng lo ngại Fed có thể phải tiếp tục tăng lãi suất.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Donald Trump còn đưa ra một đề xuất gây chú ý: mỗi người Mỹ trưởng thành có thể nhận được 5.000 USD nếu đảng Cộng hòa chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tuy nhiên, số tiền này đến từ đâu và liệu đề xuất có khả thi hay không vẫn là những câu hỏi chưa có lời giải đáp.

Dầu vượt 100 USD, thị trường tiếp tục chịu áp lực

Trong phiên giao dịch mới nhất, cả ba chỉ số chứng khoán lớn của Mỹ đều giảm. Vàng cũng mất thêm hơn 2%, còn Bitcoin điều chỉnh khoảng 1,5%, có thời điểm xuống gần 76.600 USD. Đây đã là ngày giảm thứ tư liên tiếp của Bitcoin, cho thấy tâm lý thận trọng vẫn đang bao trùm thị trường.

Ngược lại, giá dầu tiếp tục tăng rất nhanh. Dầu WTI vượt 102 USD/thùng, còn dầu Brent tiến lên khoảng 108 USD/thùng. Vấn đề không chỉ nằm ở mức giá hiện tại, mà còn ở việc chưa ai biết tình trạng này sẽ kéo dài bao lâu.

Tổng thống Trump cho rằng giá dầu có thể chưa giảm cho tới sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Ông cũng nhận định cuộc chiến với Iran có thể kết thúc sau thời điểm đó vì Iran khó duy trì lâu hơn.

Tuy nhiên, một số nguồn tin từ Nhà Trắng lại đề cập tới kịch bản hoàn toàn khác: cuộc chiến có thể kéo dài đến lễ nhậm chức của tổng thống Mỹ tiếp theo, tức tháng 1/2029.

Khoảng cách giữa hai kịch bản là rất lớn. Một bên cho rằng căng thẳng có thể kết thúc trong vài tháng, trong khi bên còn lại nói tới một cuộc xung đột kéo dài thêm nhiều năm. Sự bất định này khiến thị trường khó định giá rủi ro và tiếp tục đẩy giá năng lượng lên cao.

Có nhiều giải pháp đang được đề cập, chẳng hạn mở rộng những tuyến vận chuyển dầu không đi qua eo biển Hormuz, tăng sản lượng từ Venezuela hoặc thay đổi chính sách đối với dầu Nga. Tuy nhiên, tất cả đều cần thời gian. Giải pháp có thể tạo ra tác động nhanh nhất vẫn là khôi phục hoàn toàn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, nhưng khả năng này hiện chưa rõ ràng.

Nếu dầu tiếp tục duy trì trên 100 USD, áp lực lạm phát sẽ rất khó biến mất.

PPI tăng cao hơn dự báo, Fed đứng trước bài toán khó

Chỉ số giá sản xuất PPI của Mỹ trong tháng 8 tăng 5,4%, cao hơn mức dự báo 5,3%. PPI lõi đạt 4,6%, mức cao nhất kể từ tháng 6.

PPI không phải lúc nào cũng tạo ra phản ứng mạnh như CPI, bởi đây là chỉ số đo lạm phát ở cấp độ nhà sản xuất và bán sỉ. Tuy nhiên, nó thường được xem là tín hiệu sớm về áp lực giá có thể truyền sang người tiêu dùng trong thời gian tới.

Khi chi phí năng lượng, nguyên liệu và vận chuyển tăng lên, doanh nghiệp chỉ có một số lựa chọn: chấp nhận giảm biên lợi nhuận, cắt giảm hoạt động hoặc chuyển một phần chi phí sang khách hàng. Nếu giá dầu tiếp tục ở mức cao, khả năng áp lực này xuất hiện trong CPI những tháng tới là điều không thể xem nhẹ.

Thị trường hiện đang chờ dữ liệu CPI với dự báo lạm phát toàn phần giữ ở mức 3,4%, còn CPI lõi giảm từ 2,5% xuống 2,4%. Nếu số liệu thực tế cao hơn dự báo, kỳ vọng Fed tăng lãi suất có thể tiếp tục đi lên và tạo thêm áp lực cho tài sản rủi ro.

Trước khi CPI được công bố, một số thị trường dự đoán đã nghiêng mạnh về khả năng Fed tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm. Có nơi ghi nhận xác suất này lên tới hơn 70%.

Đây cũng là lý do lợi suất trái phiếu Mỹ tăng vọt. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm đã lên khoảng 5,36%, không chỉ là mức cao nhất trong năm mà còn thuộc nhóm cao nhất trong nhiều năm. Lợi suất kỳ hạn 10 năm cũng tăng lên vùng từng xuất hiện trước cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.

Tất nhiên, lợi suất cao không có nghĩa một cuộc khủng hoảng chắc chắn sẽ xảy ra. Nhưng nó cho thấy chi phí vốn trong nền kinh tế đang trở nên rất đắt đỏ.

Lãi vay mua nhà cố định 30 năm tại Mỹ đã vượt 7%. Khi lãi suất thế chấp tăng, người mua khó tiếp cận nhà ở hơn, người bán cũng không muốn từ bỏ các khoản vay cũ có lãi suất thấp. Kết quả là thanh khoản trên thị trường bất động sản suy giảm và hoạt động kinh tế có thể chậm lại.

Bitcoin điều chỉnh nhưng chưa xuất hiện sự hoảng loạn

Dù Bitcoin đang có bốn phiên giảm liên tiếp, mức điều chỉnh hiện tại vẫn tương đối có kiểm soát nếu so với áp lực từ dầu, lạm phát và lợi suất trái phiếu.

Bitcoin chưa lập tức rơi xuống dưới 70.000 USD. Điều này có thể cho thấy phần lớn những nhà đầu tư dễ hoảng loạn đã rời khỏi thị trường trong các đợt giảm trước, trong khi những người còn lại có sức chịu đựng tốt hơn và vẫn duy trì lực mua.

Brian Armstrong, CEO Coinbase, cho rằng Bitcoin có thể đã tạo đáy. Ông cũng nhắc lại dự báo Bitcoin có thể đạt 400.000 USD vào năm 2030.

Đây chỉ là quan điểm của một cá nhân và không ai có thể khẳng định chắc chắn đáy đã xuất hiện. Tuy nhiên, lập luận dài hạn phía sau dự báo này vẫn đáng chú ý: mức độ chấp nhận Bitcoin tiếp tục gia tăng, trong khi nguồn cung tiền pháp định có xu hướng mở rộng theo thời gian.

Những mức giá từng được xem là không tưởng đối với Bitcoin cuối cùng đã lần lượt xuất hiện. Nhưng điều này không đồng nghĩa con đường đi lên sẽ diễn ra liên tục. Trong ngắn hạn, Bitcoin vẫn có thể chịu áp lực nếu Fed tăng lãi suất, thanh khoản giảm hoặc thị trường bước vào trạng thái né tránh rủi ro.

Tổng thống Trump hứa tặng mỗi người trưởng thành 5.000 USD

Một thông tin khác gây nhiều tranh luận là tuyên bố của Tổng thống Trump rằng nếu đảng Cộng hòa giành chiến thắng và tiếp tục kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện, mỗi người Mỹ trưởng thành có thể nhận được khoản “cổ tức” trị giá 5.000 USD.

Nếu áp dụng rộng rãi, tổng chi phí của chương trình có thể lên tới khoảng 1.300 tỷ USD. Đây là con số rất lớn đối với một chính phủ vốn đang chịu thâm hụt ngân sách hàng nghìn tỷ USD mỗi năm.

Câu hỏi quan trọng nhất là tiền sẽ đến từ đâu.

Nếu chính phủ cắt giảm một khoản chi tiêu tương đương ở nơi khác, đề xuất về mặt lý thuyết có thể không làm thâm hụt tăng thêm. Nhưng thực tế việc cắt giảm hơn 1.000 tỷ USD chi tiêu là vô cùng khó khăn. Nếu không thể làm điều đó, Mỹ sẽ phải vay thêm hoặc tạo ra thêm tiền.

Đề xuất này cũng cần Quốc hội phê duyệt và có thể phải đối mặt với nhiều tranh luận pháp lý. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, đây mới chỉ là một lời hứa chính trị chứ chưa phải một chương trình đã được thông qua.

Lịch sử cũng cho thấy những khoản tiền hỗ trợ trực tiếp thường mang lại tác động tích cực trong ngắn hạn nhưng có thể tạo ra hệ quả về lạm phát sau đó. Trong đại dịch, các khoản hỗ trợ đã giúp người dân duy trì tiêu dùng và thúc đẩy nền kinh tế phục hồi. Nhưng lượng tiền lớn đi vào hệ thống, cùng những hạn chế về nguồn cung, cuối cùng góp phần khiến lạm phát tăng mạnh.

Ngay cả khi khoản 5.000 USD không trở thành hiện thực, vấn đề dài hạn vẫn không thay đổi. Lợi suất cao làm chi phí trả lãi của chính phủ tăng lên. Chi phí lãi vay lớn hơn dẫn tới thâm hụt cao hơn, chính phủ phải phát hành thêm trái phiếu và tiếp tục vay nợ.

Trong ngắn hạn, Fed có thể phải thắt chặt để kiểm soát lạm phát. Nhưng về dài hạn, nếu thị trường không thể hấp thụ toàn bộ lượng trái phiếu phát hành, Fed cuối cùng có thể lại phải tham gia hỗ trợ thanh khoản.

Đừng quá chủ quan trước những rủi ro đang tích tụ

CEO UBS Sergio Ermotti cảnh báo rằng danh mục của nhiều nhà đầu tư vẫn phản ánh mức độ lạc quan rất cao, trong khi các rủi ro địa chính trị và kinh tế chưa biến mất.

Chiến tranh Mỹ–Iran có thể làm gián đoạn nguồn cung dầu. Xung đột Nga–Ukraine vẫn chưa kết thúc. Căng thẳng thương mại giữa Mỹ với Canada hoặc Trung Quốc có thể quay trở lại nếu đàm phán thất bại. Trong khi đó, dòng tiền vẫn tập trung mạnh vào công nghệ và AI.

Điều này không có nghĩa nhà đầu tư phải bi quan hoặc rời bỏ toàn bộ thị trường. Nhưng khi mọi người cùng bỏ qua rủi ro, chỉ một sự kiện bất ngờ cũng có thể kích hoạt làn sóng bán tháo lớn.

Thị trường đang đứng giữa hai lực đối lập. Trong ngắn hạn, dầu tăng, lạm phát dai dẳng và khả năng Fed nâng lãi suất tạo sức ép lên giá tài sản. Trong dài hạn, nợ công, thâm hụt ngân sách và nhu cầu hỗ trợ hệ thống lại làm tăng khả năng nguồn cung tiền tiếp tục mở rộng.

Vì vậy, điều quan trọng không phải là cố đoán chính xác từng phiên tăng giảm, mà là hiểu bàn cờ tài chính đang vận hành như thế nào. Khi hiểu được dòng tiền đến từ đâu, lãi suất tác động ra sao và chính phủ xử lý nợ bằng cách nào, các bạn mới có thể xây dựng chiến lược phù hợp cho mình.

Bài viết mang mục đích cung cấp thông tin, không phải lời khuyên đầu tư.