Bình luận về giá trị Bitcoin: Khan hiếm có đủ để tạo nên giá trị?

Nhưng theo Thuận, hai câu hỏi thường bị trộn lẫn với nhau: Bitcoin có giá trị hay không, và Bitcoin có xứng đáng với mức giá hiện tại hay không?

Đây là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.

Giá trị của Bitcoin không giống nhau đối với tất cả mọi người

Nếu một người đang sống trong một quốc gia ổn định, hệ thống ngân hàng hoạt động tốt, đồng tiền ít biến động và quyền sở hữu tài sản được bảo vệ, họ có thể không cảm nhận được nhiều giá trị từ Bitcoin.

Nhưng đối với một người sống tại nơi có lạm phát cao, chiến tranh, kiểm soát vốn hoặc hệ thống ngân hàng thiếu ổn định, khả năng tự lưu trữ và chuyển tài sản xuyên biên giới lại có ý nghĩa rất lớn.

Vì vậy, nói rằng Bitcoin không có giá trị đối với một cá nhân nào đó có thể hợp lý. Tuy nhiên, từ trải nghiệm của một người mà kết luận Bitcoin hoàn toàn không có giá trị đối với tất cả mọi người lại là một bước nhảy quá xa.

Tương tự, không phải ai cũng đầu tư vào vàng, bất động sản hay cổ phiếu Tesla. Việc một người không muốn sở hữu một tài sản không đồng nghĩa với việc tài sản đó không có giá trị đối với thị trường.

Khan hiếm không tự động tạo ra giá trị

Một trong những lập luận phổ biến nhất để bảo vệ Bitcoin là nguồn cung chỉ giới hạn ở 21 triệu đồng. Điều này đúng, nhưng khan hiếm không đồng nghĩa với giá trị.

Chúng ta có thể tạo ra một vật phẩm duy nhất trên thế giới, nhưng nếu không ai muốn sở hữu nó thì sự khan hiếm đó chẳng có nhiều ý nghĩa. Có rất nhiều thứ hiếm, nhưng không có thị trường và cũng không có người mua.

Nguồn cung 21 triệu Bitcoin chỉ trở nên quan trọng khi đi cùng nhu cầu. Nếu người dùng, nhà đầu tư và các tổ chức tiếp tục muốn sở hữu Bitcoin, sự khan hiếm có thể hỗ trợ giá trị. Nếu nhu cầu suy giảm trong thời gian dài, nguồn cung cố định cũng không thể bảo đảm giá sẽ tiếp tục tăng.

Đây là một rủi ro có thật mà bất kỳ người nào đầu tư vào Bitcoin cũng cần hiểu rõ.

Bitcoin rất khó định giá

Khi đầu tư vào cổ phiếu, chúng ta có thể xem xét doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền và triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp. Những dữ liệu này không bảo đảm một mức giá chính xác, nhưng ít nhất cung cấp nền tảng để xây dựng mô hình định giá.

Bitcoin không tạo ra doanh thu và cũng không có lợi nhuận. Vì thế, không tồn tại một công thức truyền thống có thể chứng minh Bitcoin nên có giá 50.000 USD, 100.000 USD hay một triệu USD.

Việc Bitcoin khó định giá là một lời chỉ trích hợp lý.

Tuy nhiên, khó định giá không đồng nghĩa với không có giá trị. Vàng cũng không tạo ra dòng tiền. Một tờ 100 USD nằm trong ví không tự tạo thêm lợi nhuận. Chúng có giá trị bởi xã hội chấp nhận, sử dụng và tin rằng những người khác sẽ tiếp tục chấp nhận chúng trong tương lai.

Sự khác biệt nằm ở nền tảng của niềm tin. Đồng USD dựa vào chính phủ, hệ thống pháp lý và sức mạnh tài chính của Hoa Kỳ. Vàng dựa trên lịch sử hàng nghìn năm, độ khan hiếm và sự công nhận rộng rãi. Bitcoin dựa vào một mạng lưới phi tập trung, nguồn cung có thể dự đoán và khả năng tự lưu trữ.

Bitcoin có giá trị sử dụng hay không?

Có quan điểm cho rằng Bitcoin không có giá trị sử dụng thực tế vì không phải hàng hóa vật lý và cũng không tạo ra dòng tiền. Cách nhìn này chưa đầy đủ.

Bitcoin có một số đặc tính tương đối khác biệt:

• Nguồn cung có thể dự đoán và không thể tùy ý tăng lên.
• Người dùng có thể tự lưu trữ mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào ngân hàng.
• Tài sản có thể được chuyển đi toàn cầu mà không cần sự cho phép của một tổ chức trung gian.
• Giao dịch được xác nhận bởi một mạng lưới phi tập trung.
• Bất kỳ ai cũng có thể tham gia mạng lưới mà không phải xin phép một công ty hoặc chính phủ.

Tiền mặt cho phép người dùng tự sở hữu, nhưng chính phủ có thể tiếp tục phát hành thêm. Vàng có thể được cất giữ trực tiếp, nhưng việc vận chuyển một số lượng lớn xuyên biên giới không hề đơn giản. Bất động sản có giá trị sử dụng rõ ràng, nhưng không thể di chuyển và luôn phụ thuộc vào hệ thống pháp lý tại nơi tài sản tồn tại.

Bitcoin không hoàn hảo, nhưng sự kết hợp giữa tính khan hiếm, khả năng di chuyển và quyền tự lưu trữ là điều mà một bộ phận thị trường sẵn sàng trả tiền để có được.

Giá trị của những đặc tính đó là bao nhiêu lại là câu hỏi khác.

Stablecoin có thay thế được Bitcoin?

Stablecoin thường thuận tiện hơn Bitcoin trong thanh toán. Nếu muốn chuyển chính xác 1.000 USD cho người thân, nhiều người sẽ chọn stablecoin vì giá trị tương đối ổn định. Bitcoin có thể biến động mạnh trong lúc giao dịch.

Tuy nhiên, stablecoin và Bitcoin không nhất thiết cạnh tranh cho cùng một mục đích.

Stablecoin phần lớn được neo theo USD và phụ thuộc vào tổ chức phát hành. Tổ chức đó có thể phát hành thêm token, đóng băng tài sản hoặc chặn một số địa chỉ. Người sở hữu stablecoin vẫn gián tiếp dựa vào hệ thống tiền tệ truyền thống và khả năng quản lý dự trữ của một đơn vị tập trung.

Bitcoin không có công ty phát hành trung tâm, không phụ thuộc vào chính sách tiền tệ của một quốc gia và có nguồn cung giới hạn. Vì vậy, stablecoin có thể thích hợp hơn cho thanh toán, còn Bitcoin được nhiều người sử dụng như một tài sản lưu trữ giá trị.

Cả hai hoàn toàn có thể phát triển song song.

Niềm tin không phải điểm yếu riêng của Bitcoin

Một lời chỉ trích khác cho rằng Bitcoin chỉ có giá trị vì mọi người tin nó có giá trị. Nhưng điều này không chỉ đúng với Bitcoin.

Vàng duy trì vai trò lưu trữ giá trị vì con người tiếp tục muốn sở hữu vàng. Đồng USD giữ vị trí tiền tệ dự trữ toàn cầu vì thế giới còn tin tưởng vào nền kinh tế, hệ thống pháp lý và thị trường tài chính Mỹ. Giá cổ phiếu cũng phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về tương lai doanh nghiệp, chứ không chỉ dựa trên số bàn ghế, nhà máy hay máy tính mà công ty đang sở hữu.

Phần lớn tài sản tài chính đều có một lớp giá trị đến từ niềm tin và sự chấp nhận của xã hội. Nếu niềm tin đó biến mất, giá trị của tài sản sẽ bị ảnh hưởng.

Bitcoin còn khá mới, biến động mạnh và chưa trải qua nhiều thập kỷ thử thách như vàng hay những đồng tiền lớn. Đây là một rủi ro không nên xem nhẹ. Nhưng việc Bitcoin phụ thuộc một phần vào niềm tin không đủ để chứng minh rằng nó không có giá trị.

Câu hỏi quan trọng nhất đối với tương lai Bitcoin

Theo Thuận, tranh luận hợp lý không nên dừng ở câu hỏi “Bitcoin có giá trị hay không?”. Những đặc tính của Bitcoin rõ ràng có giá trị đối với một số cá nhân và tổ chức.

Câu hỏi khó hơn là: Thị trường đang định giá những đặc tính ấy ở mức nào, và liệu nhu cầu sở hữu chúng có tiếp tục tồn tại trong 10, 20 năm tới hay không?

Một người hoàn toàn có thể công nhận Bitcoin có công dụng nhưng vẫn cho rằng mức giá hiện tại quá cao. Người khác có thể tin rằng sự khan hiếm, tính phi tập trung và khả năng tự lưu trữ sẽ ngày càng có giá trị trong một thế giới nhiều bất ổn.

Không ai có thể định giá Bitcoin chính xác tuyệt đối. Nhưng cũng không nên đi từ việc “Bitcoin khó định giá” đến kết luận “Bitcoin không có giá trị”.

Cuối cùng, tương lai của Bitcoin sẽ không được quyết định bởi một bài đăng tiêu cực hay quan điểm của một nhà đầu tư nổi tiếng. Nó sẽ được quyết định bởi việc ngày càng có nhiều hay ít người muốn sở hữu những đặc tính mà Bitcoin cung cấp.