ELON VS. OPENAI RA TÒA NGÀY 2, CÂU CHUYỆN TỪ LÝ TƯỞNG PHI LỢI NHUẬN ĐẾN CUỘC CHIẾN TRĂM TỶ

Ngày thứ hai của phiên tòa giữa Elon và Sam tại Oakland, California không chỉ là một vụ kiện công nghệ bình thường. Nó giống như cảnh hai người từng cùng đứng chung một giấc mơ, giờ ngồi đối diện nhau trong phòng xử án để tranh luận xem giấc mơ đó đã bị phản bội hay chỉ đơn giản là đã trưởng thành theo cách khác.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 2015, khi Elon, Sam, Greg Brockman và một nhóm nhà công nghệ cùng tạo ra OpenAI dưới hình thức phi lợi nhuận. Khi đó, thông điệp rất đẹp, phát triển trí tuệ nhân tạo vì lợi ích của toàn nhân loại, không bị chi phối bởi nhu cầu kiếm tiền.

Theo lời Elon khai trước tòa, OpenAI được lập ra để làm đối trọng với Google. Ông kể rằng ý tưởng này đến sau một cuộc tranh luận với Larry Page, đồng sáng lập Google, về an toàn AI. Elon nói Page không đủ nghiêm túc với rủi ro AI, thậm chí gọi ông là “speciesist” vì quá đứng về phía con người. Từ đó, Elon nói ông muốn có một tổ chức mở, phi lợi nhuận, vì lợi ích công chúng, để AI không rơi vào tay một công ty quyền lực duy nhất.

Nhưng gần 10 năm sau, mọi thứ đã đổi khác. OpenAI không còn là một phòng thí nghiệm nhỏ với lý tưởng ban đầu. Sau khi Elon rời hội đồng quản trị năm 2018, OpenAI lập công ty con vì lợi nhuận, nhận hàng chục tỷ USD từ Microsoft, ra mắt ChatGPT cuối năm 2022, và trở thành một trong những công ty AI giá trị nhất thế giới.

OpenAI gần đây gọi vốn với định giá khoảng 852 tỷ USD, còn Microsoft đã đầu tư hơn 13 tỷ USD vào công ty này từ năm 2019. Với Elon, đây là bằng chứng cho thấy OpenAI đã đi ngược lại lời hứa ban đầu. Với OpenAI, đây là cách cần thiết để có đủ tiền, đủ hạ tầng và đủ sức cạnh tranh trong cuộc đua AI.

Tại tòa, Elon nói rất rõ: “Tôi có thể đã bắt đầu nó như một công ty vì lợi nhuận, nhưng tôi đã chọn không làm vậy.” Ông nhấn mạnh mình không phản đối việc có một công ty con vì lợi nhuận, miễn là phần kinh doanh đó không chi phối hay làm lệch đi sứ mệnh ban đầu. Nói đơn giản, Elon chấp nhận có yếu tố thương mại để hỗ trợ phát triển, nhưng không chấp nhận việc mục tiêu kiếm tiền lại trở thành trung tâm và lấn át mục tiêu phi lợi nhuận. Ông cũng cho biết mình đóng vai trò cốt lõi trong việc thành lập OpenAI, từ ý tưởng ban đầu, đặt tên, tuyển đội ngũ, chia sẻ kiến thức, cho đến cung cấp khoảng 38 triệu USD vốn khởi đầu.

Phía Elon đang cố xây dựng một câu chuyện rất cảm động, nếu không có Elon, sẽ không có OpenAI. Luật sư của ông nói với bồi thẩm đoàn rằng đây không chỉ là chuyện tiền bạc, mà là chuyện lợi ích của nhân loại. Trọng tâm pháp lý hiện chỉ còn hai điểm, OpenAI có vi phạm “charitable trust”, tức niềm tin và nghĩa vụ từ thiện ban đầu hay không, và OpenAI, Sam, Brockman có làm giàu không chính đáng từ đóng góp của Elon hay không.

Nhưng phía OpenAI cũng có câu chuyện riêng. Luật sư của OpenAI nói thẳng với bồi thẩm đoàn, “Chúng ta ở đây vì Elon đã không đạt được điều mình muốn tại OpenAI.” Họ lập luận rằng Elon không phản đối cấu trúc vì lợi nhuận khi ông còn muốn kiểm soát nó. OpenAI cũng nói Elon chưa bao giờ hoàn tất toàn bộ số tiền quyên góp như đã hứa, và sau khi rời đi, ông tự lập xAI để cạnh tranh với OpenAI. Nói cách khác, phía OpenAI muốn biến câu chuyện này từ “phản bội sứ mệnh” thành “người sáng lập cũ tức giận vì công ty thành công mà không có mình.”

Không khí trong phòng xử án cũng rất đặc biệt. Elon, Sam và Brockman đều có mặt. Sam có lúc đứng khoanh tay, gương mặt lo lắng khi nói chuyện với đội ngũ pháp lý. Elon ngồi cùng luật sư, xem ghi chú, sau đó bước lên làm nhân chứng đầu tiên. Ban đầu ông khá thoải mái, trả lời về tuổi thơ, các công ty của mình như Tesla, SpaceX, Neuralink, và lý do ông quan tâm tới an toàn AI. Nhưng đến cuối ngày, Elon có vẻ mệt hơn, uống nước, xoa đầu và đưa tay vuốt tóc.

Phần đáng chú ý là Elon không chỉ nói về quá khứ, mà còn nói về nỗi sợ tương lai. Ông nói AI có thể làm con người giàu có hơn, nhưng cũng có thể tiêu diệt tất cả chúng ta. Ông ví tương lai AI như hai bộ phim, một bên là Star Trek, nơi công nghệ giúp nhân loại tiến bộ, bên kia là Terminator, nơi máy móc trở thành mối đe dọa. Với Elon, huấn luyện AI giống như nuôi một đứa trẻ rất thông minh. Khi nó lớn lên, ta không thể kiểm soát hoàn toàn, nhưng có thể cố gắng dạy nó giá trị đúng, trung thực, chính trực, quan tâm tới nhân loại.

Dữ liệu quan trọng ở đây là Elon từng đóng góp khoảng 38 triệu USD cho OpenAI, OpenAI sau đó nhận hơn 13 tỷ USD từ Microsoft, và hiện OpenAI được CNBC ghi nhận đã gọi vốn ở mức định giá khoảng 852 tỷ USD. Elon ban đầu từng tìm kiếm tới 134 tỷ USD thiệt hại cá nhân, nhưng hiện yêu cầu toàn bộ lợi ích bất chính được đưa trở lại tổ chức từ thiện OpenAI.

Đây là lý do vụ kiện này không chỉ là tranh chấp giữa hai tỷ phú. Nó là câu hỏi lớn hơn, khi một tổ chức bắt đầu bằng lý tưởng phi lợi nhuận nhưng sau đó cần hàng chục tỷ USD để cạnh tranh, ranh giới giữa phục vụ nhân loại và trở thành một đế chế thương mại nằm ở đâu.

Ngày thứ hai khép lại khi Elon vẫn chưa khai xong. Ông sẽ tiếp tục lên ghế nhân chứng vào ngày kế tiếp. Nhưng cảm xúc chính của phiên tòa đã hiện rõ, đây là cuộc chiến giữa ký ức ban đầu và thực tế hiện tại, giữa lý tưởng mở vì nhân loại và sức ép thương mại của cuộc đua AI. Một bên nói OpenAI đã phản bội lời hứa. Bên kia nói Elon chỉ không chấp nhận việc OpenAI thành công mà không có ông. Và ở giữa là câu hỏi mà cả ngành công nghệ đang phải đối mặt, AI mạnh nhất thế giới nên thuộc về ai, phục vụ ai, và ai có quyền quyết định hướng đi của nó?