Sợ hãi bao trùm thị trường: 3.000 tỷ USD bốc hơi, Bitcoin và AI cùng lao dốc

Sau phiên lao dốc hơn 5%, Nasdaq cố gắng hồi phục khoảng 1,4%. S&P 500 cũng lấy lại một phần mất mát, trong khi Dow Jones vẫn giằng co quanh vùng đỏ. Tuy nhiên, một phiên hồi phục chưa đủ để xóa đi cảm giác bất an đang bao trùm thị trường.

Bitcoin tiếp tục điều chỉnh về khoảng 75.600 USD. Vàng giữ quanh mốc 4.000 USD, dầu vẫn ở dưới 100 USD và lợi suất trái phiếu Mỹ tăng nhẹ trở lại. Gần như mọi loại tài sản đều đang phải định giá lại trước hàng loạt thay đổi về AI, việc làm, lãi suất và chính trị Mỹ.

Chứng khoán Mỹ bốc hơi 3.000 tỷ USD trong một ngày

Quy mô của đợt bán tháo vừa qua là điều đáng chú ý nhất. Chỉ trong một phiên, thị trường chứng khoán Mỹ mất khoảng 3.000 tỷ USD vốn hóa—lớn hơn toàn bộ thị trường crypto.

Riêng nhóm cổ phiếu công nghệ và AI đã bốc hơi khoảng 2.300 tỷ USD. Nasdaq 100 trải qua tuần tồi tệ nhất trong khoảng 18 tháng, còn Nasdaq chính thức bước vào vùng điều chỉnh sau khi giảm hơn 10% từ đỉnh.

Làn sóng bán không chỉ xuất hiện tại Mỹ. KOSPI của Hàn Quốc giảm hơn 6% trong một phiên và mất trên 10% trong tuần. Nikkei của Nhật Bản cũng lao dốc gần 6%, trong khi Đài Loan phải đưa ra biện pháp hạn chế bán khống nhằm giảm áp lực lên thị trường.

Điểm chung của những thị trường này là mức độ tiếp xúc rất lớn với chuỗi cung ứng công nghệ và AI. Khi nhà đầu tư đồng loạt giảm rủi ro, tác động lập tức lan ra toàn cầu.

Bitcoin vẫn đỏ nhưng tốc độ bán đã chậm lại

Bitcoin chưa thể phục hồi cùng chứng khoán. Giá vẫn tạo một cây nến đỏ, nhưng mức giảm không còn nhanh và mạnh như phiên trước.

Nguyên nhân của cú rơi thẳng trước đó đến từ hoạt động thanh lý đòn bẩy. Hơn một tỷ USD vị thế crypto bị xóa sổ trong 24 giờ, trong đó khoảng ba phần tư diễn ra chỉ trong chưa đầy hai giờ. Khi các lệnh Long bị thanh lý tự động, chúng tạo thêm áp lực bán và khiến giá giảm nhanh hơn.

Sau khi phần lớn đòn bẩy bị loại bỏ, thị trường bắt đầu ổn định hơn. Tổng vốn hóa crypto giữ quanh 2.540 tỷ USD và chỉ giảm nhẹ trong phiên tiếp theo.

Sự so sánh giữa 3.000 tỷ USD bị xóa khỏi chứng khoán Mỹ và tổng vốn hóa crypto cũng cho thấy thị trường tài sản số vẫn còn khá nhỏ so với hệ thống tài chính toàn cầu. Bitcoin đã có mức giá cao hơn nhiều so với lịch sử, nhưng xét về tổng dòng vốn, crypto vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ.

Điều đó không bảo đảm giá sẽ tăng, nhưng cho thấy chỉ cần một tỷ lệ nhỏ dòng tiền từ thị trường truyền thống chuyển sang tài sản số cũng có thể tạo ra tác động đáng kể.

Tâm lý FOMO không chỉ tồn tại ở nhà đầu tư nhỏ

Một trong những câu chuyện đáng suy ngẫm nhất là việc hàng loạt công ty đào Bitcoin chuyển hướng sang AI.

Core Scientific đã bán hết Bitcoin để tập trung vào hạ tầng AI. IREN gần như từ bỏ mảng đào Bitcoin, trong khi MARA cũng bán một lượng BTC lớn để đầu tư vào trung tâm dữ liệu.

Các công ty này bán Bitcoin sau khi giá đã giảm đáng kể từ đỉnh, rồi sử dụng nguồn vốn để bước vào AI đúng lúc ngành này bắt đầu gặp sóng gió. Nếu tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu chậm lại, họ có thể vừa bỏ lỡ sự phục hồi của Bitcoin, vừa không đạt được doanh thu kỳ vọng từ AI.

Câu chuyện cho thấy tâm lý đám đông xuất hiện ở mọi cấp độ. Nhiều người nghĩ rằng các quỹ và doanh nghiệp lớn luôn có đội ngũ phân tích chuyên nghiệp nên sẽ không mắc sai lầm vì FOMO. Nhưng lịch sử đã chứng minh điều ngược lại.

Trong vụ FTX, không ít tổ chức nổi tiếng cũng đầu tư chỉ vì thấy những tên tuổi lớn khác đã tham gia. Họ tin rằng bên đi trước chắc chắn đã thẩm định kỹ, trong khi khoản đầu tư đó có thể chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong danh mục của tổ chức lớn.

Việc mọi người cùng đầu tư vào một lĩnh vực không đủ để chứng minh đó là quyết định đúng.

Ngân hàng cũng bắt đầu giảm tiếp xúc với AI

Sự thận trọng không chỉ đến từ các quỹ cổ phiếu. Một số ngân hàng đã tìm cách bán bớt những khoản vay liên quan đến trung tâm dữ liệu AI.

ING được cho là muốn chuyển nhượng khoảng 500 triệu USD khoản vay, đặc biệt trong bối cảnh xuất hiện lo ngại về những dự án hạ tầng quy mô lớn. Oracle cũng thực hiện các bước nhằm tăng khả năng tự bảo vệ trước những thay đổi ngoài dự kiến.

Đây rõ ràng là tín hiệu tiêu cực trong ngắn hạn. Tuy nhiên, việc ngân hàng và các quỹ chủ động giảm rủi ro cũng có mặt tích cực. Một hệ thống phát hiện vấn đề và điều chỉnh sớm thường có khả năng chống chịu tốt hơn hệ thống tiếp tục tích tụ rủi ro cho tới khi một mắt xích bất ngờ sụp đổ.

Năm 2022, các công ty công nghệ sa thải nhân viên, giảm chi tiêu và tái cấu trúc khi Fed tăng lãi suất. Quá trình này gây áp lực lớn lên chứng khoán, nhưng sự chuẩn bị đó cũng góp phần giúp thị trường tránh được một cuộc khủng hoảng sâu hơn trong năm 2023.

Đợt điều chỉnh hiện tại có thể mang tính chất tương tự: thị trường giảm bớt kỳ vọng và mức độ tiếp xúc trước khi rủi ro trở nên quá lớn.

Chính phủ Mỹ có thực sự ngăn được AI?

Một phần nỗi sợ xuất phát từ những lời kêu gọi tạm dừng xây dựng trung tâm dữ liệu và hạn chế các mô hình AI tiên tiến. Một số chính trị gia thuộc Đảng Dân chủ đã bày tỏ lo ngại về việc làm, chi phí điện, an ninh và ảnh hưởng xã hội của AI.

Những lo ngại này không hoàn toàn vô lý. Trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng điện và nước rất lớn. Nếu hạ tầng địa phương không được nâng cấp, người dân có thể phải gánh một phần chi phí. AI cũng có khả năng thay thế nhiều công việc văn phòng, tài chính, công nghệ và pháp lý.

Nhưng trong lịch sử, chính phủ hiếm khi ngăn chặn hoàn toàn một cuộc cách mạng công nghệ.

Máy móc từng thay thế lao động thủ công. Robot thay đổi ngành sản xuất ô tô. Internet làm đảo lộn lĩnh vực bán lẻ, du lịch, quảng cáo và truyền thông. Mỗi cuộc chuyển đổi đều tạo ra người thắng, người thua và những giai đoạn bất ổn, nhưng công nghệ vẫn tiếp tục phát triển.

Nếu Mỹ dừng lại, các quốc gia khác sẽ không làm như vậy. AI được phát triển ở nước ngoài vẫn có thể cạnh tranh với doanh nghiệp Mỹ, gây ảnh hưởng tới việc làm và tạo ra các rủi ro an ninh tương tự.

Khả năng cao, chính phủ sẽ lựa chọn điều chỉnh và phân phối lợi ích thay vì cấm hoàn toàn: yêu cầu doanh nghiệp đầu tư hạ tầng, đóng góp thuế, tạo việc làm địa phương và tuân thủ những tiêu chuẩn an toàn mới.

Một địa phương từ chối trung tâm dữ liệu không có nghĩa toàn bộ ngành AI sẽ biến mất. Các dự án đơn giản sẽ chuyển đến nơi có đất, điện và chính quyền sẵn sàng chấp nhận—tương tự cách ngành đào Bitcoin rời Trung Quốc và phát triển tại Mỹ cùng nhiều quốc gia khác.

Việc làm tốt lại khiến thị trường lo Fed tăng lãi suất

Báo cáo việc làm Mỹ bổ sung thêm một lớp bất ổn. Nền kinh tế tạo ra khoảng 165.000 việc làm, cao hơn nhiều so với dự báo 65.000. Tỷ lệ thất nghiệp giảm từ 4,2% xuống 4,1%, trong khi tiền lương tăng 0,4%.

Đây là tin tốt đối với nền kinh tế, nhưng chưa chắc tốt cho thị trường tài chính. Việc làm mạnh và lương tăng trong lúc lạm phát còn cao có thể khiến Fed duy trì lãi suất cao lâu hơn, thậm chí tiếp tục thảo luận khả năng tăng lãi suất.

Nhà đầu tư vì vậy rơi vào tình thế khó xử: dữ liệu kinh tế yếu làm dấy lên lo ngại suy thoái, còn dữ liệu quá tốt lại khiến chính sách tiền tệ có thể thắt chặt hơn.

Lịch sử mang đến một chút hy vọng

Chỉ số VIX đã tăng khoảng 70% trong một phiên—mức biến động rất hiếm trong lịch sử. Theo những lần tương tự trước đây, S&P 500 thường phục hồi trong các tháng tiếp theo. Nasdaq cũng từng có hàng chục phiên giảm trên 5%, nhưng mức sinh lời trung bình sau đó thường quay lại vùng dương.

Dữ liệu lịch sử không bảo đảm tương lai. Sau bong bóng dot-com, Nasdaq mất khoảng 15 năm mới trở về đỉnh cũ. Tuy nhiên, thị trường hiện tại cũng có điểm khác: những doanh nghiệp dẫn đầu AI như Nvidia, Google và Amazon đều là các công ty lớn, có doanh thu và lợi nhuận thực, không chỉ là những startup sống dựa vào kỳ vọng.

AI có thể đang được định giá quá cao, nhưng điều đó không đồng nghĩa AI sẽ ngừng phát triển. Bitcoin có thể tiếp tục biến động, nhưng một tuần đỏ không làm thay đổi các đặc tính của mạng lưới.

Trong những thời điểm sợ hãi và mất phương hướng, điều quan trọng không phải là đoán chính xác đáy, mà là xem lại lý do đầu tư, hạn chế đòn bẩy và tránh chạy theo tâm lý đám đông. Thị trường có thể còn sóng gió, nhưng sự hoảng loạn hôm nay chưa chắc đã là dấu chấm hết cho xu hướng dài hạn.